Bulanık gri ilişkisel analiz-CRITIC tabanlı elektrikli araç şarj istasyonu yer seçimi problemi: Organize sanayi bölgeleri çalışması
Makale özeti: Arka Plan—Günümüzde iklim değişiklikleri ve çevre problemleri önemli bir gündem olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle ulaşım sektöründe sürdürülebilir olmayan yakıtların kullanımı, artan çevre kirliliği ile doğrudan ilişkilidir. Fosil yakıtlı araçlar hava, gürültü ve çevre kirliliklerine sebep olmaktadır. Bununla birlikte sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik uluslararası anlaşmalar ve politikalar, ulaşım sektöründe dönüşümü zorunlu hale getirmektedir. Artan araç sayısı ile fosil yakıtların tükenme hızının yükselmesi kullanıcıları alternatif enerji kaynaklarına yönlendirmektedir. Bu bağlamda enerji verimliliği ve çevresel sürdürülebilirlik kavramları daha fazla önem kazanmaktadır. Tüm bu etkenlerle sürdürülebilir bir tercih olarak karşımıza çıkan elektrikli araçlar, fosil yakıtlı araçlara ek yeni bir kavramı doğurmuştur. Elektrikli araçlar; sıfıra yakın karbon emisyonu, daha düşük yakıt maliyeti, düşük gürültü seviyesi ile çalışmaları dolayısıyla daha çevre odaklıdırlar. Pek çok kullanım avantajı olan bu araçların kullanımının yaygınlaşabilmesi için altyapının doğru şekilde sağlanması gerekmektedir. Altyapı planlamasının yetersiz olması durumunda kullanıcıların menzil kaygısı artmakta ve bu durum elektrikli araçlara olan talebi olumsuz etkileyebilmektedir. Yeterli sayıda ve doğru konumda şarj istasyonlarının bulunmaması, elektrikli araç kullanımını teşvik etmede en büyük engeldir ve sürücüler üzerinde olumsuz bir etki yaratmaktadır. Tüm bu etkenler şarj istasyonlarının stratejik ve doğru alanlara yerleşiminin gereksinimini ortaya çıkarmaktadır. Alanların doğru tayin edilebilmesi de yeni bir seçim problemini doğurmuştur. Bu seçim problemi, teknik, ekonomik ve çevresel faktörlerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir karar verme sürecidir. Özellikle organize sanayi bölgelerindeki doğru planlama ile şarj taleplerini en hızlı şekilde karşılayarak zaman kayıplarını önlemek önem arz etmektedir.Amaç—Bu çalışma, Bursa ilinde yer alan beş organize sanayi bölgesinin (NOSAB, DOSAB, HOSAB, TEKNOSAB ve İnegöl OSB) elektrikli araç şarj altyapısı yatırımları açısından makro düzeyde önceliklendirilmesini amaçlamaktadır.Yöntem—Çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri belirsizlik içeren karar problemlerinde etkin bir analiz çerçevesi sunar. Bu çalışmada Bursa ili organize sanayi bölgeleri için elektrikli araç şarj istasyonlarının en uygun konumunun belirlenmesine yönelik ÇKKV yaklaşımlarından olan CRITIC ve Bulanık Gri İlişkisel Analiz (BGİA) yöntemleri bütünleşik olarak kullanılmıştır. Karar matrisi oluşturulurken; şebeke yük etkisi, maliyet, erişilebilirlik, talep yoğunluğu, genişleme uygunluğu, güvenlik ve altyapı kaynaklarına mesafe olmak üzere yedi kriter belirlenmiştir. Bu kriterler teknik ekonomik ve fonksiyonel parametreleri içerecek şekilde literatür incelemesi sonucu belirlenmiştir. CRITIC yöntemi ile kriterlerin ağırlıkları belirlenmiş, BGİA ile de alternatiflerin sıralaması yapılarak ideal çözüme yakınlık dereceleri hesaplanmıştır. ENTROPİ yöntemi ile yeni kriter ağırlıkları elde edilmiş Bulanık TOPSIS ile duyarlılık analizi kapsamında modelin doğruluğu kontrol edilmiştir.Bulgular—Elde edilen sonuçlar hibrit çözümlerin belirsizlik içeren ÇKKV ile yer seçimi problemi için uygulanabilir bir yaklaşım olduğunu göstermiştir. Analiz sonuçlarında, tüm kriterlerde en homojen ve dengeli performansı sergileyen HOSAB en uygun lokasyon olarak ilk sırada yer almıştır. Alternatiflerin nihai sıralaması HOSAB>NOSAB>DOSAB>TEKNOSAB>İnegöl OSB şeklinde gerçekleşmiştir.Sonuç—Elde edilen bulgular bölgesel yatırım bütçelerinin ve altyapı teşviklerinin ilk etapta HOSAB bölgesine yönlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
